TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞU
Travmalar sonrası gözlenen stres belirtileri
Deprem ve sel gibi doğal afetler, trafik kazaları, yangınlar,
silahlı çatışmalar, saldırılar,
işkence, tecavüz vb. olaylar, yaşantımızın düşünmek bir yana, okuması
bile zor olan,
acı yönleridir. Pek çok insan bu tür bir olayla karşılaştığı zaman korku,
dehşet ve
çaresizlik yaşar. Son yıllarda sıkça duyduğumuz "ruhsal travma"
deyimi, yaşanılan acı
bir olay ve bu olaya verilen dııygusal tepkileri içerir. Bu olaylar,
insanın ruh sağlığını
olumsuz etkileyebilir ve etkisi yıllarca sürebilecek izler bırakabilir.
Travmalardan etkilenen insanlar,
yaşadıkları olayları istemedikleri halde ve nedensiz yere
sık sık hatırlayabilirler. Bu
tür anılar, düşünceler, hayaller, kişiye ciddi bir sıkıntı verebilir.
Yaşadığı olay kişinin
rüyalarına girer, gördüğü kabuslar uyku düzenini bozar. Travmayı hatırlatan
herhangi
bir durum, yer, nesne, görüntü veya ses gibi uyaranlar, kişide ciddi
bir sıkıntı yaratır
ve çoğunlukla bu sıkıntıya eşlik eden çarpıntı, titreme, terleme, nefes
darlığı gibi
fiziksel belirtilere yol açabilir. Örneğin bir trafik kazasından sonra
arabaları görmek
ya da depremden sonra enkaz görüntüleriyle karşılaşmak, kişileri zorlayabilir.
Bazı
durumlarda ise, yaşanılan olay kişinin gözlerinin önünden bir film şeridi
gibi geçer ya
da kişi o olayı tekrar yaşıyormuş gibi hisseder.
Travmayla ilgili anılar,
kişiyi bunalttığı için, kişi olayla ilgili konuşmaktan,
olayı hatırlatan uyaranlardan, hatta
olayı bile düşünmekten kaçınmaya çalışır. Bu kişiler, örneğin etkilendikleri
olaylar
sonucu, araba kullanmak istemezler, karanlıkta kalamazlar, uyuyamazlar,
yalnız
kalamazlar, sağlam olduğunu bildikleri binalara bile giremezler. Bazen
yaşadıkları
olayın belli bir bölümünü dahi hatırlayamazlar. 0 anlar hafızalarında
yoktur,
yaşanmamış gibidir.
Travma sonrası stres belirtileri
travma sonrası stres belirtileri olan kişiler, kendilerini
amaçsız ve plansız hissedebilir.
Sanki yaşam süreleri kısalmış gibi gelir. Bazıları ölecekleri tarihle
ilişkin kesin bir fikir
bile verebilirler. Kendilerini, olayı yaşamamış kişilerden ayrı ve onlara
yabancı
hissederler. Artık eski eğlenceleri, hobileri kendilerine yeterince
zevk vermemeye
başlar. Sevinç, mutluluk gibi duyguları yaşamakta güçlük çekerler. Sevinilecek
bir
durumda bu duyguyu yeterince yaşayamazlar. Duyguları ölmüş, adeta "taşlaşmış"
gibi olabilirler.
Uykuları bozulabilir
uykuya, dalmak, uykuyu sürdürmek ciddi bir sorun haline
gelir. Kişi daha
tahammülsüz olabilir. Artık kolay öfkelenen, kırıcı olabilen bir insan
olmuştur.
Dikkatini toplamakta güçlük çeker. Yaptığı işe kendini veremez. Daha
unutkan
olmuştur. Her an kötü bir şey olacakmış gibi kendisini tetikte hisseder.
Bıçak sırtında
gibidir. Ani gürültü veya seslerde çabuk irkilir. Kalbi çarpmaya başlar,
sık soluk alıp
verir, terler, huzursuzlanır. Telefon sesleri, kapı çarpması, kamyon
gürültüsü gibi
sesler aniden irkilmelerine neden olup oldukça sıkıntı verebilir.
Travmalardan sonra yaşanan stres sorunları
yıllarca sürüp kalıcı bir hale gelebilir. Sorunlar kişilerin
iş, aile ve toplumsal
yaşamlarını olumsuz yönde etkileyebilir. Erken tedavi, sorunun sürüp
gitmesini
engelleyen en önemli etkendir. Bu nedenle, öncelikle sorunları hiç çekinmeden,
zayıflık, eksiklik olduğunu düşünmeden paylaşmak önemlidir. Bu tür olaylara
karşı
birçok insanın benzer stres tepkileri verdiği unutulmamalıdır. Bu tür
sorunların bir ruh
sağlığı uzmanına danışılması, çözüm için ilk adım olacaktır. Çünkü travma
sonrasında
oluşan stres belirtilerinin, günümüzde ilaç ve/veya Psikoterapi ile
tedavi edilmesi
mümkündür. Bu tedavilerden yararlanabilmek için,
“Paylaşmaktan, konuşmaktan ve yardım aramaktan kaçınmayın.”