Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)
Obsesif Kompulsif
Bozukluk Birçok kişinin aşırı temizlik, titizlik, düzenlilik, eşya
veya para biriktirme, simetriye önem verme, kapıyı-ocağı kontrol etme
gibi çeşitli
takıntıları, kuruntuları, saçma bulduğu halde yapmak zorunda kaldığı
davranış ve
düşünceleri olabilir. Çoğunlukla bunlar önemli bir zaman kaybına veya
ciddi bir
sıkıntıya neden olmazlar.Ancak, bazı kişiler aşırı ve saçma buldukları
halde bu
davranış ve düşüncelerini tekrar tekrar yapmaya ve sürdürmeye devam
ederler. Bu
durum önemli oranda zaman kaybına yol açar, belirgin bir sıkıntı verir
ve kişiyi
zorlamaya, yaşamla, kendisiyle ve çevresiyle ilişkisini bozmaya başlarsa,
üzerinde
durmak ve bunun ruhsal bir sorun olabileceğini düşünmek gerekir Bu,
psikiyatrideki
adıyla Obsesif -Kompulsif Bozukluk - OKB (Saplantı-Zorlantı Hastalığı)
olabilir
.Obsesyonlar (saplantılar), irade dışı gelen, kişiyi tedirgin eden veya
sıkıntı veren,
bilinçli bir çaba ile kovulamayan yineleyici düşüncelerdir. Kompulsiyonlar
(zorlantılar) ise çoğu kez obsesif düşünceleri kovma veya bu düşüncelerin
verdiği
sıkıntıyı azaltmak için yapılan ve istemeden yinelenen hareketlerdir.Ocağı
ya da
evinin kapısını kapatıp kapatmadığından emin olamayan (obsesyon) bir
kişinin,
tekrar tekrar kapıyı, ocağı kontrol etmesi (kompulsiyon), para ya da
herhangi bir
eşyaya dokunduğunda elinin kirlendiğini obsesif bir şekilde düşünen
bir kişinin el
yıkama tutkusu (kompulsiyon) gibi davranışlar OKB'nin en sık rastlanan
örnekleridir .
Obsesyon ve Kompulsiyonların Özellikleri Obsesyonlar (saplantılar,
takıntılar):
Kaygı ve sıkıntıya yol açan, kişi tarafından saçma bulunan, inatçı ve
zorlayıcı
düşünce, fikir, dürtü ve hayallerdir. (Örneğin insanların ellerinin
kirli ve mikroplarla
bulaşık olduğunu düşünen kişi birlikte yaşadığı insanlar için de aynı
şeyi
düşünmektedir.)Kişi bu düşüncelerin kendi iradesi altında olmadığını
bilir.(Kişi bu
insanların temiz olduklarını bilse bile saçma bulduğu bu düşünce sürekli
kafasını
kurcalamaya devam eder.) Kişiler bu düşünce ve dürtüleri bastırmaya
veya yok
saymaya çalışırlar veya bunları bir başka düşünce veya hareketle (yani
kompulsiyonla) gidermeye çalışırla . (Kişi bu takıntısını zihninden
uzaklaştırmaya
çalışır veya sık sık ellerini yıkar )Kompulsiyonlar (zorlantılar):Tekrarlayıcı
davranış
veya zihinsel eylemlerdir. (tokalaşmakla ellerinin kirlendiğini düşünen
bir kişi sürekli
ellerini yıkar) Amaçları herhangi bir zevk veya mutluluk sağlamak değil,
obsesyona
eşlik eden sıkıntıyı azaltmak ya da korkulan bir durum veya olayı engellemektir.
(ellerini bu derece sık yıkamak kişinin hoşuna gitmemektedir, amacı
elinin
kirlendiğine dair olan sıkıntısını azaltmaktır ) Kompulsiyonlar açıkça
abartılıdır ve
amaçladıkları şeyle aralarında mantıksal bağlantıları yoktur. (kişinin
elleri
yıkanmaktan tahriş olmuştur ve ortada bu derece el yıkamayı gerektirecek
bir
kirlenme yoktur.)
Bazı Obsesyon ve Kompulsiyon TürleriObsesyonlar (saplantılar , takıntılar):
Kaygı
ve sıkıntıya yol açan, kişi tarafından saçma bulunan, inatçı ve zorlayıcı
düşünce, fikir,
dürtü ve hayallerdir. (Örneğin insanların ellerinin kirli ve mikroplarla
bulaşık olduğunu
düşünen kişi birlikte yaşadığı insanlar için de aynı şeyi düşünmektedir.)Kişi
bu
düşüncelerin kendi iradesi altında olmadığını bilir.(Kişi bu insanların
temiz olduklarını
bilse bile saçma bulduğu bu düşünce sürekli kafasını kurcalamaya devam
eder.)
Kişiler bu düşünce ve dürtüleri bastırmaya veya yok saymaya çalışırlar
veya bunları
bir başka düşünce veya hareketle (yani kompulsiyonla) gidermeye çalışırla
. (Kişi bu
takıntısını zihninden uzaklaştırmaya çalışır veya sık sık ellerini yıkar
)Kompulsiyonlar
(zorlantılar):Tekrarlayıcı davranış veya zihinsel eylemlerdir. (tokalaşmakla
ellerinin
kirlendiğini düşünen bir kişi sürekli ellerini yıkar) Amaçları herhangi
bir zevk veya
mutluluk sağlamak değil, obsesyona eşlik eden sıkıntıyı azaltmak ya
da korkulan bir
durum veya olayı engellemektir. (ellerini bu derece sık yıkamak kişinin
hoşuna
gitmemektedir, amacı elinin kirlendiğine dair olan sıkıntısını azaltmaktır
)
Kompulsiyonlar açıkça abartılıdır ve amaçladıkları şeyle aralarında
mantıksal
bağlantıları yoktur. (kişinin elleri yıkanmaktan tahriş olmuştur ve
ortada bu derece el
yıkamayı gerektirecek bir kirlenme yoktur.)Bulaşma ve temizlik
obsesyonlarıBulaşma obsesyonu olan kişiler genellikle mikropların, kirin,
idrarın
üzerlerine bulaşmasından korkarlar. Saatlerce kendilerini veya vücutlarının
bir kısmını
yıkayarak, kendilerini ''bulaşmadan'' korumaya çalışırlar. Hatla kendilerine
bir şey
bulaştıracağını düşündükleri şeylerden kaçarlar. Çevrelerindeki herşeyin
bulaşık veya
kirli olduğunu düşünürler. Temizlenmediği kaygısıyla saatlerce ve tekrar
tekrar ev
temizliği yaparlar.Şüphe obsesyonları Şüphe obsesyonu olan kişiler bir
şeyi yapıp
yapmadıklarından emin olamazlar ve bu nedenle yaptıkları şeyleri tekrar
tekrar
kontrol ederler. Böyle bir kişi sobayı söndürmüş dahi olsa söndürdüğünden
emin
olamaz ve defalarca sobayı kontrol etmek zorunda kalır .Kapıyı açık
unuttuğuna dair
şüphesi olan bir kişi sık sık kapıyı kontrol eder .Düzen obsesyonlarıBu
tür
obsesyonu olan kişiler her şeyi tamamen doğru bir şekilde düzenlemeye
çalışırlar.
Birilerinin eşyalarına dokunmasına veya karıştırmasına direnç gösterirler.
Düzen
uğruna saatlerini harcayabilirler.Saldırganlık veya zarar verme obsesyonlarıÇocuğuna
zarar verme veya cinsel hayaller (tekrarlayan pornografik imgeler) bu
tür
obsesyonlardandır. Bu kişiler yapmayacaklarını bilseler bile çocuklarına
zarar
vermekten korkarlar ve bu korkularını engelleyemezler. Bu korkuyu hafifletebilmek
için bazı şeyleri "doğru sayıda" yapmak zorunda hissederler
( örneğin mutfak
lambasını 3 kez açıp kapamak gibi). Böylece, kendilerini veya aile üyelerini
hayali bir
tehlike veya zarardan koruduklarına inanırlar.Dini obsesyonlarAklına,
istemediği
halde, tanrıya küfür düşünceleri gelen kişi sayıları lO'ar lO'ar geriye
doğru sayarak
sıkıntısını hafifletmeye çalışabilir. Çoğunlukla bu tür obsesyonlar
kişinin zihnine ibadet
yaparken takılır. Kimileri bu yüzden sık sık duaları tekrarlar, tövbe
ve ibadet
ederler.Sayma obsesyonlarıBu kişiler düşündükleri ya da gördükleri sayıları
saymaktan kendilerini alamazlar. Otomobil plakalarını, evlerin numaralarını,
apartmanların kaç kat olduğunu sayarlar. Belli sayılar uğurlu, belli
sayılar uğursuzdur.
Uğursuz sayı akla gelince hemen uğurlusu ile uzaklaştırılmaya çalışılır.Diger
ÖzelliklerPek çok kişi obsesyon ve kompulsiyonlarını ortaya çıkaran
durum veya
nesnelerden uzak durmaya çalışır ( örneğin, insanlarla tokalaşmaktan
kaçınır). Kişide
sürekli tereddüt ve kararsızlık dikkati çeker. Bir şeyi kuralına göre
yaptım mı
yapmadımmı, yapsam mı yapmasam mı kararsızlıkları içinde ileri derecede
bunalır ve
kuşkularını yakınlarına tekrar tekrar sorarak onları yıldırırlar.
OKB'nin SıklığıYaklaşık 50 kişiden birinde OKB bulunmaktadır. Ancak
birçok kişi;
belirtilerinin çok hafif olması, hastalıklarını gizlemeleri, kimseye
belli etmek
istememeleri veya yıllarca süren hastalıklarını artık benimsemeleri
nedeniyle hekime
başvurmaktan kaçınır .
NedeniBiyolojik ve psikososyal birtakım etkenlerden söz edilmekle birlikte,
tam
olarak nedeni henüz anlaşılamamıştır.
TedaviOKB, uzun süreli ve zamanla iyileşme dönemleri gösterebilen bir
hastalıktır.
İlaçla ve psikoterapiyle tedavisi mümkündür. İlaç tedavisi ve davranışçı-bilişsel
psikoterapinin birlikte kullanıldığı durumlarda çok iyi sonuçlar alınmaktadır.
Bu
nedenle benzer yakınmaları olan kişiler tedavisi olan bu durumları için
psikiyatriste
başvurmalıdır.